O REWITALIZACJI

Rewitalizacja to planowany, wieloletni, kompleksowy proces przemian przestrzennych, społecznych i ekonomicznych mający na celu wyprowadzenie terenu ze stanu kryzysowego i prowadzący do rozwoju, w tym do poprawy jakości życia lokalnej wspólnoty. Nie jest to więc wyłącznie program remontów i modernizacji mieszkań, chociaż w Polsce występują ogromne potrzeby w zakresie pokonywania luki remontowej. Jednak remont pojedynczych budynków mieszkalnych nie stanowi jeszcze klasycznej rewitalizacji.

Po pierwsze, chodzi o podstawy trwałego zażegnania stanu kryzysowego, a więc o zmianę funkcji, charakteru, intensywności użytkowania danego obszaru.

Po drugie - chodzi też o efekt skali. Jeśli program obejmie cały kwartał zabudowy, czy inny obszar, a działania będą realizowane systematycznie, to wzrośnie atrakcyjność i wartość tego obszaru, pojawią się nowe funkcje, nowi klienci, mieszkańcy będą mieli większą satysfakcję z zamieszkiwania w tej dzielnicy, bo będzie ładniejsza, bardziej przyjazna i atrakcyjna.

Rewitalizacja oznacza dosłownie "przywrócenie do życia", mówi się też o odnowie, renowacji, rehabilitacji. W zasadzie może ona dotyczyć różnego typu terenów kształtowanych i użytkowanych przez człowieka, również obszarów pozbawionych funkcji mieszkaniowych. Pozostając jednak przy tematyce rewitalizacji obszarów mieszkaniowych, trzeba podkreślić, że zadania programu mogą być różne, stosownie do miejscowych potrzeb i możliwości. Najbardziej typowe zadania to remonty i modernizacje budynków mieszkalnych, ale w grę może też wchodzić nowe budownictwo /zagęszczenie zabudowy, nadbudowy/, zmiana funkcji /przekształcenia na mieszkania obiektów hotelowych, przemysłowych, również - mieszkań na biura/, przebudowa substancji /podział mieszkań, łączenie/.
Istotnie jest, by mieszkańcy odnawianego obszaru mogli utrzymać swoje mieszkania i by chcieli mieszkać w tym miejscu. Powinni więc mieć źródła utrzymania, w tym - z pracy wykonywanej w swojej dzielnicy, powinni też czuć się tu zadomowieni, bezpieczni, zadowoleni z sąsiedztwa, kontaktów społecznych, możliwości zaspokajania potrzeb. Rewitalizacja oznacza więc także aktywność społeczną, ekonomiczną, tworzenie nowych miejsc pracy i nowych ofert usługowych, kulturalnych, handlowych.

Rewitalizacja jest procesem obejmującym wzajemnie powiązane i współzależne sfery: gospodarczą (przedsiębiorczość, powiązania i funkcje ekonomiczne, rynek pracy) społeczną (zasoby ludzkie, struktura społeczna, aktywność społeczna, zachowania, tradycje), materialno-techniczną (budynki, budowle, infrastruktura) i przestrzenną (jakość zagospodarowania). Oczekuje się, że interdyscyplinarne działania wpłyną korzystnie na rozwój całego obszaru i społeczności lokalnej, otworzą nowe możliwości nie tylko dla mieszkańców i innych użytkowników obszaru objętego programem rewitalizacji.

Rewitalizację prowadzi się przy udziale społeczności lokalnej i kontroli publicznej, z zaangażowaniem środków publicznych i prywatnych, w sposób zorganizowany, z zastosowaniem instrumentów długofalowej polityki finansowej i zróżnicowanych rozwiązań organizacyjnych. Programy rewitalizacji charakteryzuje hierarchiczny podział na projekty, zadania, o różnych celach, zakresach i terminach realizacji. Głównym podmiotem programów rewitalizacji jest samorząd gminny, tak w zakresie przygotowania programu rewitalizacji, jak i jego realizacji.

W Polsce nie ma jeszcze uformowanego standardu organizacyjno-finansowego dla rewitalizacji. Miały miejsce debaty nad kolejnymi projektami legislacji w tym zakresie, ostatni projekt z roku 2001 przepadł wraz ze zmianą rządu. Teraz opracowywany jest nowy projekt, przewidujący zasady projektowania i organizacji procesu rewitalizacji. Gminy zainteresowane rewitalizacją wypracowują od lat własne rozwiązania w oparciu o istniejące koncepcje i doświadczenia innych gmin.

W ostatnim czasie nastąpił wzrost zainteresowania rewitalizacją w związku z dostępem do funduszy strukturalnych, szczególnie Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego. W naszym programie krajowym - Zintegrowanym Programie Operacyjnym Rozwoju Regionalnego (ZPORR) pojawiły się komponenty związane z rewitalizacją. Chodzi o programy rozwoju lokalnego - poddziałanie 3.3.1. - Rewitalizacja obszarów miejskich; działanie 3.3. - Zdegradowane obszary miejskie, poprzemysłowe i powojskowe; priorytet 3 - Rozwój lokalny. Założenia do programu rewitalizacji pod kątem wniosków o finansowanie zawarto w zał. nr 6 Uzupełnienia Programu ZPORR.

Również inne fundusze i inicjatywy wspólnotowe Unii Europejskiej mogą być przydatne do planowania programu rewitalizacji i jego budżetu. Wiele działań związanych z rewitalizacją, szczególnie w zakresie infrastrukturalnych zadań inwestycyjnych, szkoleń, działań na rzecz budowy społeczeństwa obywatelskiego, wsparcia sektora małych i średnich przedsiębiorstw i lokalnej gospodarki może liczyć na dofinansowanie unijne. Trzeba natomiast podkreślić, że decydenci unijni i nasi krajowi nie przewidują finansowania remontów i modernizacji zasobów mieszkaniowych ze środków funduszy strukturalnych. Niewielką furtkę otwarto dla budynków o walorach historycznych. Należy więc szukać środków na remonty i modernizacje zasobów mieszkaniowych u właścicieli i użytkowników zasobów oraz dążyć do maksymalnego wykorzystania możliwości wynikających z funduszy unijnych oraz programów krajowych w realizacji innych zadań programu rewitalizacji.

Alina Muzioł - Węcławowicz
V-ce prezes Stowarzyszenia Forum Rewitalizacji